Restoran Menünüzü 15 Dile Bir Saatte Nasıl Çevirirsiniz
Ana menüyü hazırlamaktan QR kodu basmaya kadar, restoran menünüzü 15 dile bir öğleden sonrada taşıyan altı adımlık pratik iş akışı.
Beş yıl önce bir menüyü 15 dile çevirmek altı haftalık bir projeydi. PDF dosyasını bir çeviri ajansına gönderir, ilk dil için iki hafta, geri kalanı için üç hafta, son okuma için bir hafta daha beklerdiniz. Maliyet 3.000–6.000 $ arasında geziniyordu ve elinizde kalan şey donmuş bir dosyaydı: mutfak bir yemeği değiştirdiği anda bütün döngü baştan başlıyordu. Restoran ve konaklama sektörü için eğitilmiş platformlar (Intermenu bunlardan biri) aynı işi tek bir öğleden sonraya sığdırıyor.
Kısaca: bu yazının özeti
50 kalemlik bir menü, restoran diline göre eğitilmiş bir yapay zekâ çeviri motoruyla desteklenen 15 dilin tamamına 60 dakikanın altında çevrilebilir; üzerine en çok satan 20 yemek için 30 dakikalık ana dili konuşan kontrolü eklenir.
Darboğaz neredeyse hiçbir zaman çevirinin kendisi değildir — başlamadan önce ana menünüzü düzgün yapılandırmaktır. İlk 20 dakikayı kaynağı hazırlamaya ayırın.
Açıklamayı çevirin, kültürel karşılığı anlatın, yemeğin adını asla çevirmeyin.
Alerjenler çevrilebilir düz metin olarak değil, yapılandırılmış veri olarak etiketlenmelidir; aksi hâlde diller arasında birbirini tutmayan bildirimler ortaya çıkar.
Ana menü bir kez kurulduktan sonra sonraki her değişiklik saniyeler içinde bütün dil sürümlerine yayılır — güncelleme başına düşen iş gücü sıfırdır.
"Bir saatin altında" neden artık gerçekçi bir hedef
2026'da aynı iş bir saatin altında bitiyor. Değişen şey yapay zekânın hızlanması değil; hız zaten vardı. Değişen şey, restoran diline göre eğitilmiş modellerin insan kontrolü adımını "her yemek, her dil" olmaktan çıkarıp "en çok satan 20 yemek, her dil" seviyesine indirecek kadar isabetli hâle gelmesi. Bu da dil başına kabaca 10 dakikalık ana dili konuşan emeği demek.
İkinci ve daha az konuşulan değişiklik şu: çeviriler artık yapılandırılmış menü verisiyle birlikte hareket ediyor. Şef bir yemeği değiştirdiğinde ayrı bir "çeviriyi tazeleme" işi doğmuyor; sistem bunu kendisi hallediyor. Eskiden projeleri öldüren şey ilk çeviri değil, ikinci ve üçüncü güncellemeydi.
Aşağıda iş akışının tamamını adım adım bulacaksınız. Kahvaltı servisinden sonra başlarsanız, öğle servisi açılmadan önce 15 dilli menünüz yayında olur.
Adım 1 — Ana menünüzü hazırlayın (20 dakika)
Her çok dilli menü projesi burada kazanılır ya da burada kaybedilir. Çeviri motoru, kendisine verdiğiniz kaynak kadar iyidir. Kötü yazılmış bir açıklamayı 15 dile çevirdiğinizde elinizde 15 tane kötü açıklama olur.
Menünüzü hangi araçta tutuyorsanız açın: dijital menü düzenleyicisi, bir tablo dosyası ya da düzgün yazılmış bir metin belgesi. Her yemek için beş alana ihtiyacınız var.
Yemek adı— orijinal dilinde, doğru harfler ve doğru büyük-küçük harf düzeniyle. Branzino al sale, "Branzino Al Sale" değil. Türkçe kalemlerde de aynısı geçerli: içli köfte, İçli Köfte ve ICLI KOFTE aynı şey değildir; menünüzde tek bir yazım kuralı olsun.
Açıklama— orijinal dilde bir ila üç cümle. Mutfak jargonundan kaçının, malzemeler konusunda somut olun ve tam cümle kurun. Kaynak iyi yazıldığında çeviri de iyi çıkar.
Malzemeler (yapılandırılmış)— malzeme listesini veri olarak ayrı tutun. "Domates, fesleğen, mozzarella" ifadesini açıklamanın içine gömmeyin; ayrı bir malzeme listesi olarak girin. Böylece malzeme adları her dilde tutarlı çevrilir.
Alerjenler (yapılandırılmış etiketler)— her yemeği içerdiği alerjenlerle etiketleyin ve bunu kontrollü bir sözlükle yapın (gluten, süt, yumurta, sert kabuklu yemişler, susam, soya, kabuklu deniz ürünleri, balık, sülfitler, kereviz, hardal, acı bakla, yumuşakçalar, kabuklular). Alerjen güvenliği açısından bu tek adım hepsinden önemlidir. Intermenu gibi araçlar bunu doğrudan menü düzenleyicisine koyar; misafir daha sonra telefonundan, 15 dilin herhangi birinde alerjene göre süzme yapabilir.
Diyet işaretleri (yapılandırılmış etiketler)— vejetaryen, vegan, helal, koşer, glutensiz. Bunlar açıklama metninin içinde cümle olarak değil, işaret olarak durmalı.
50 kalemlik düzgün bir menüyü bu şekilde yapılandırmak yaklaşık 20 dakika sürer. Menünüz zaten dijital bir araçtaysa bu bilginin çoğu muhtemelen hazırdır. Bir Word belgesindeyse, işte çeviri hazırlığınız budur — ve burada harcadığınız zaman ilerideki üç saati kurtarır.
Adım 2 — 15 dilinizi ve öncelik sıranızı belirleyin (5 dakika)
Her dil aynı özeni hak etmiyor. 15 dili üç kademeye ayırın.
Kademe 1 — en çok misafir aldığınız beş milliyet. Bu dillerde yemek adları kusursuz, açıklamalar kültürel olarak isabetli olmalı ve menü ana dili konuşan biri yazmış gibi okunmalı. İnsan kontrolü adımını bu diller alır.
Kademe 2 — sonraki beş dil. Bunlar yapay zekâ çevirisi artı hızlı bir kalite gözden geçirmesi alır; ancak yalnızca çok satan yemekler ve alerjen metinleri insan kontrolünden geçer.
Kademe 3 — son beş dil. Bunlar sadece yapay zekâyla yürür. Seyrek gelen misafir gruplarına hizmet ederler; hedef cila değil, anlaşılırlıktır.
Türkiye'de çalışan bir işletme için gerçekçi bir Kademe 1 şöyle görünür: Rusça, Almanca, İngilizce, Arapça ve bölgenize göre Fransızca ya da Farsça. Antalya ve Muğla kıyısında Rusça ile Almanca genelde İngilizce'nin önüne geçer; İstanbul'da Arapça ile İngilizce başı çeker; Kapadokya'da Japonca ve Korece beklenmedik biçimde yukarı tırmanır. Kademe 2 tipik olarak Lehçe, Ukraynaca, Felemenkçe, İspanyolca ve Farsça ile dolar. Kademe 3'ü İtalyanca, Çince, İbranice, Romence ve bölgesel bir ekle kapatabilirsiniz.
Bu listede fazla oyalanmayın. Elinizdeki misafir verisiyle savunabileceğiniz bir sıralamayla başlayın; üç ay sonra canlı menünün istatistiklerine bakıp düzeltin. Hangi dil sürümünün gerçekten okunduğunu tahmin etmek yerine ölçmek her zaman daha ucuzdur.
Adım 3 — 15 dilde yapay zekâ çevirisini çalıştırın (5 dakikadan az)
Restoran diline göre eğitilmiş bir çeviri aracında bu adım tek bir düğmedir. Motor, yapılandırılmış ana menünüzü alır ve 50 kalemlik bir menü için 15 dil sürümünün tamamını kabaca 60 saniyede üretir.
Çıktıda kontrol etmeniz gereken üç şey var.
Yemek adları değişmemiş olmalı.Carbonara her dilde Carbonara kalır; mantı her dilde mantı kalır. Motor yemek adlarını hedef dile çevirmişse motor hatalıdır — menüyü yayına almadan önce bunu düzeltin.
Alerjenler tutarlı görünmeli. Her dil sürümünde aynı yemeklerde aynı alerjen etiketleri çıkmalı. Almanca sürümde "Gluten, Eier", İngilizce sürümde "Wheat, eggs" gibi birbirini tutmayan listeler görüyorsanız alerjen veriniz yapılandırılmış etiket değil, düz metin olarak işlenmiş demektir. Bunu insan kontrolünden önce düzeltin.
Para birimi, ondalık ayracı ve tarih biçimi yerel kurala uymalı. İtalyanca'da €18,50; Felemenkçe'de €18.50; Japonca'da ¥2,800. Araç bunu kendiliğinden yapmalı; yapmıyorsa yerel ayarlarınızı gözden geçirin.
Bu adımı çalıştırmak, sonucunu doğrulamaktan daha kısa sürer.
Adım 4 — En çok satan 20 yemek için ana dili konuşan kontrolü (Kademe 1 için 30 dakika)
Satış noktası sisteminizden en çok sipariş edilen 20 kalemi çekin. Elinizde adisyon verisi yoksa servis ekibinize sorun: en çok önerdikleri 20 yemek hangileri?
Kademe 1'deki her dil için bu 20 kalemi ana dili o dil olan bir kontrolcüye gönderin. Brief kısa olmalı:
"Ekte 20 yemek adı ve bunların [dil] diline yapay zekâ ile çevrilmiş açıklamaları var. Her biri için tek soruya cevap verin: bu açıklama [dil] konuşan bir misafire ne yiyeceğini anlatıyor mu? Anlatmıyorsa lütfen yeniden yazın. Ayrıca kulağa garip gelen alerjen ifadelerini işaretleyin. Tahmini süre: 10–15 dakika."
Bu kontrol için dil başına 15–30 $ ödemek makul bir bütçedir. Kontrolcü bulabileceğiniz yerler: kendi salonunuzdaki iki dilli garsonlar, hedef ülkedeki turizm ve otelcilik okulu öğrencileri, yerel dil öğretmenleri ya da yeme-içme alanında uzmanlaşmış serbest çevirmen platformları. Çoğu operatörün gözden kaçırdığı en iyi kaynak, halihazırda kadrosunda çalışan Rusça veya Arapça bilen bir servis elemanıdır; mesai içinde yarım saat ayırması yeterlidir.
Kademe 2 dillerinde daha hızlı bir tur atın: yalnızca ilk 5 yemek, menü giriş metni ve alerjen bildirimi. Kademe 3 dillerinde ise misafirlerin bu sürümleri gerçekten kullandığına dair veri görene kadar insan kontrolünü atlayın.
Toplam süre: kontrolcüler paralel çalışırken sizin harcadığınız 30 dakikalık gözetim. Başlarında oturmanız gerekmez — brief'i gönderir, başka işinize bakar, dönüşleri geldiğinde birleştirirsiniz.
Adım 5 — QR kodunu ve masa materyallerini üretin (5 dakika)
Modern bir dijital menü aracında QR kodu üretmek tek tıktır. QR, misafirin telefon dilini otomatik algılayıp doğru sürümü açan bir adrese gider; misafir isterse köşedeki seçiciyle dili değiştirir.
Baskı seçenekleri:
Masa üstü standı— masa başına bir adet, çift yüzlü.
Menü kapağı etiketi— basılı menüyü atmosfer gereği tutan işletmeler için.
Vitrin giydirmesi— oturmadan önce menüye bakmak isteyen yoldan geçenler için.
Adisyon baskısı— QR hesap fişinde görünür, misafir menü bağlantısını kaydedebilir.
Görselleri üretin (çoğu araçta hazır şablon vardır), yerel matbaanıza gönderin; sizin tarafınızdaki iş 5 dakika artı matbaa süresidir.
Adım 6 — Güncelleme akışını kurun (5 dakika)
Yıllarca karşılığını alacağınız adım budur.
Menü aracınızda şunu ayarlayın: bir yemek değiştiğinde yapay zekâ o yemeği 15 dilin tamamı için otomatik olarak yeniden çevirsin. Yeni yemek eklendiğinde aynısı olsun. Yemek kaldırıldığında her dil sürümünden aynı anda düşsün.
Sonra bir "kontrol bayrağı" kuralı ekleyin: Kademe 1 dillerinden birinde ilk 20'ye giren bir yemekte çeviri değiştiğinde kontrolcünüze bildirim gitsin. Diğer her durumda değişiklik anında yayına girsin.
Sonuç: menünüz 15 dilde sürekli güncel kalır ve güncelleme başına iş gücü sıfırdır. Bugün harcadığınız bir saat, bu yıl çeviriye harcayacağınız tek saattir.
Türk mutfağını çevirirken en sık yapılan hatalar
Türkiye'de çalışan bir işletme için asıl risk gramer hatası değil, yemeği yanlış tanıtmaktır. Türk mutfağının en güçlü kalemlerinin çoğu Batı dillerinde birebir karşılığı olmayan yemeklerdir. Burada doğru yöntem çevirmek değil, adı korumak ve altına açıklama yazmaktır.
Mantı— "Turkish ravioli" tembel bir karşılıktır ve yemeği ucuzlatır. Misafir aklında İtalyan makarnası canlanır, önüne yoğurtlu ve sarımsaklı bir tabak gelir, beklentisi kırılır. Doğrusu: adı mantı olarak bırakın, açıklamada "el açması küçük hamur bohçaları, kıymalı iç harcı, sarımsaklı yoğurt ve kızdırılmış tereyağıyla" deyin.
Lahmacun— "Turkish pizza" aynı tuzağın ikinci hâlidir. Pizza diyen misafir peynir bekler; lahmacunda peynir yoktur. Adı bırakın, "ince açılmış hamur üzerinde kıyma, domates, biber ve maydanozla pişirilir; limon sıkılarak dürüm yapılır" gibi somut bir açıklama ekleyin.
İçli köfte— "stuffed meatball" yemeğin bulgur kabuğunu tamamen ıskalar. Kabuğun bulgurdan olduğunu yazın; bu aynı zamanda gluten bilgisidir.
Kısır— "Turkish salad" hiçbir şey anlatmaz. "İnce bulgur, domates salçası, nar ekşisi ve taze yeşilliklerle hazırlanan soğuk meze" hem doğrudur hem satar.
Menemen— "scrambled eggs" değildir. Domates ve biberin yumurtadan önce pişirildiğini yazarsanız kahvaltı masasında yanlış beklenti oluşmaz.
Künefe— "cheese dessert" ifadesi Avrupalı misafirin kafasını karıştırır. "Kadayıf teli arasında eriyen tuzsuz peynir, şerbetle ve sıcak servis edilir" cümlesi işi bitirir.
İçecek tarafında iki kalem özel dikkat ister. Ayran ve şalgam yalnızca adla geçiştirilemez; ikisi de misafirin damak beklentisini şaşırtabilecek içeceklerdir. Ayran için "tuzlu, hafif ekşi yoğurt içeceği; soğuk servis edilir" yazın. Şalgam için "mor havuç ve şalgamla mayalanmış tuzlu, ekşi içecek; acılı ve acısız sunulur" deyin ve acı seçeneğini mutlaka belirtin. Bu iki satır, mutfağa dönen tabak sayısını doğrudan düşürür.
Kural basittir: adı koruyun, açıklamayı yerelleştirin. Misafir adı okuyamayabilir ama açıklamayı okur ve garsona parmakla gösterir. Adı çevirirseniz siparişin mutfağa doğru gitmesini sağlayan ortak dili kaybedersiniz.
Körfez ve Avrupa misafirleri için bildirim: helal, alkol ve domuz eti
Çok dilli menünün en çok gözden kaçan işlevi bilgilendirmedir. İki misafir grubu, menüde açıkça yazmayan bir bilgiyi garsona sormak zorunda kalır ve bu her masada birkaç dakika kaybettirir.
Körfez ülkelerinden gelen misafirler için Arapça menüde iki bilginin görünür olması gerekir: etin helal olup olmadığı ve işletmede alkol servisi bulunup bulunmadığı. Bunları yapılandırılmış işaret olarak koyun, açıklama cümlesinin içine gömmeyin. Helal sertifikanız varsa bunu ayrı bir satırda belirtin; yoksa "helal" ibaresini kullanmayın — bu, sonradan telafisi olmayan bir güven meselesidir. Yemeklik yağın türü, jelatin içeren tatlılar ve şarapla deglaze edilen soslar da aynı başlıkta değerlendirilmelidir.
Avrupalı misafirler içinse tersi bir netlik gerekir: hangi kalemlerde domuz eti var. Almanca ve Rusça menülerde jambon, pastırma ve sosis türevleri karışabilir; Türkiye'deki bir işletmede "pastırma" domuz eti değildir ama Almanca sürümde yanlış çevrilirse öyle anlaşılabilir. Domuz eti içeren ya da içermeyen kalemleri açık bir işaretle ayırın. Alkol içeren tatlılar ve soslar da aynı mantıkla işaretlenmeli: içinde konyak olan bir sos, hem Körfez misafiri hem de alkol kullanmayan Avrupalı misafir için bilgidir.
Bu üç işaret — helal, alkol, domuz eti — servis ekibinizin en sık cevapladığı soruları menüye taşır. Sonuç adisyon başına birkaç dakika değil, akşam servisinde toplamda saatlerce zaman kazancıdır.
Kuver, servis ücreti ve fiyatlar diller arasında nasıl görünmeli
Fiyat tarafında iki klasik sürtüşme noktası var. Birincisi kuver: birçok yabancı misafir için masa başına alınan ekstra bir ücret alışılmadıktır ve hesap geldiğinde tartışma yaratır. Kuver alıyorsanız bunu menünün fiyat bölümünde, her dil sürümünde aynı görünürlükte belirtin — sayfanın altına küçük puntoyla değil, fiyat listesinin başına.
İkincisi servis ücreti ve bahşiş beklentisi. Bahşiş kültürü ülkeden ülkeye ciddi biçimde değişir; Almanca ve Rusça sürümlerde servis ücretinin hesaba dahil olup olmadığını tek cümleyle yazmak, hem misafiri hem servis ekibini rahatlatır.
Fiyatların kendisini çevirmeyin — tek para biriminde tutun. Menüde birden fazla para birimi göstermek kur farkı yüzünden hızla yanlışa döner ve ciro raporlarınızla uyuşmaz. Misafirin telefonu zaten çeviri yapabiliyor; kur hesabını da yapabilir.
Menüm değiştiğinde çevirileri nasıl güncellerim?
Tarihsel olarak çok dilli menü projelerini öldüren soru budur. 2026'daki cevap basit: çevirileri siz güncellemezsiniz, sistem günceller.
Ana menünüzde bir yemeği değiştirdiğinizde çeviri motoru etkilenen dil sürümlerini saniyeler içinde yeniden üretir. Yeniden baskı yok. Ajansa yeniden gönderim yok. Sürüm kayması yok. QR kodu hiç değişmez; değişen tek şey QR'ın işaret ettiği sayfadır.
İnsan kontrolü açık olan Kademe 1 dillerinde, ilk 20'ye giren bir yemekte değişiklik olduğunda sistem kontrolcünüze bildirim gönderir; ancak değişiklik yapay zekâ çevirisiyle anında yayına girer. Kontrolcü ya onaylar ya küçük bir düzeltme yapar, o düzeltme de bittiği anda yayına çıkar. Menünün senkron dışı kaldığı bir aralık oluşmaz.
Kademe 2 ve Kademe 3 dillerinde değişiklikler tamamen yapay zekâyla ve anında yayınlanır.
Dijital çok dilli menü ile basılı çok dilli menü arasındaki asıl operasyonel fark budur — ve yılda ikiden fazla menü değiştiren hiçbir işletme için basılı menünün neden ciddi bir seçenek olmadığını açıklar.
Her kalemi mi çevirmeliyim, yoksa sadece popüler olanları mı?
Hepsini çevirin. Yapay zekâ uzun kuyruğu da üretim kalitesinde hallediyor; bir kalemi tek dilde bırakmanın hiçbir gerekçesi yok.
Yapmanız gerekmeyen şey her kalemi insana kontrol ettirmek. İnsan kontrolünü şu dört noktada yoğunlaştırın:
En çok sipariş edilen 20 yemek — misafir deneyiminin yoğunlaştığı yer burasıdır.
Alerjen metinleri ve diyet bildirimleri — hatanın güvenlik sonucu doğurduğu yer.
Menü giriş metni veya şefin notu — marka sesinin yaşadığı yer.
Mutfağınıza özgü, başka yerde karşılığı olmayan yemekler.
Geri kalan her şey — standart garnitürleriniz, sıradan içecekleriniz, "pilav ile servis edilir" gibi tamamlayıcı ifadeler — misafirin fark edeceği bir kalite kaybı olmadan yalnızca yapay zekâyla yürür.
Yemek adlarını diller arasında nasıl tutarlı tutarım?
İki kural yeter.
1. Yemek adı bir markadır; çevirmeyin.Carbonara her dilde Carbonara'dır. Çeviri işi adda değil, açıklamada olur.
2. Malzemeler için kontrollü bir sözlük kullanın. Malzemeleri yapılandırılmış veri olarak etiketleyin ("domates", "fesleğen", "Pecorino Romano") ki her seferinde aynı şekilde çevrilsinler. Serbest metin olarak bırakılan malzemeler farklı bağlamlarda farklı biçimde yeniden yazılır.
Bu iki kuralı ana menü seviyesinde koyarsanız yemek adı tutarlılığı kendiliğinden çözülür.
Orijinal dildeki ad kalsın mı, değişsin mi?
Kalsın. Her zaman.
Fransızca konuşan bir misafir İtalyan menünüzü okurken yine carbonara görmeli — altında Fransızca açıklayıcı bir satırla. Misafir sipariş verirken "carbonara" der, garson "carbonara" duyar, mutfak carbonara yapar. Ortak ad, siparişin doğru yürümesini sağlayan tutkaldır.
Yemek adlarını çevirirseniz bu tutkalı kaybedersiniz. Misafir Fransızca sürümde "pâtes du charbonnier" okur, telaffuz edemez, orijinali denemeye çalışır, yanlış söyler ve sipariş yanlış gider. Aynı şey Türkçe menüde de geçerlidir: Rusça sürümde mantı yerine yerelleştirilmiş bir ad yazarsanız, misafir garsona telefonundaki ekranı göstermek zorunda kalır.
Orijinal dildeki ad aynı zamanda markanızın parçasıdır. Misafirin bir Türk lokantasına gelme sebebinin bir kısmı odur. Silmeyin.
Sık sorulan sorular
50 kalemlik bir menüyü çevirmenin en hızlı yolu nedir? Restoran diline göre eğitilmiş bir yapay zekâ motoruyla bütün dil sürümlerini 60 saniyede üretin, sonra en çok satan 20 yemek için 30 dakikalık ana dili konuşan kontrolü yapın. Toplam: bir saatin altında.
Bunu yapmak için teknolojiye hâkim olmam gerekir mi? Hayır. Modern menü araçları teknik olmayan işletmeciler için tasarlanıyor. Karmaşıklık motorun içine taşındı; kullanıcı tarafında iş "çevir düğmesine basmak" seviyesinde.
Menümü mevsimlik değiştiriyorum — her sezon bunu tekrar mı yapacağım? Hayır. İlk kurulumdan sonra yemek değişiklikleri kendiliğinden bütün dillere yayılır. İş tek seferliktir.
Hedef dillerin hiçbirini konuşmuyorsam yine de yapabilir miyim? Evet — modern iş akışı zaten tam olarak bu durum için tasarlandı. Ana menüyü kendi dilinizde yönetirsiniz; yapay zekâ çeviriyi üstlenir; bilmediğiniz dillerdeki insan kontrolünü serbest çalışan platformlardan bulacağınız ana dili konuşan kişiler yapar.
Rusça ve Arapça gibi farklı alfabelerde sorun çıkar mı? Modern dijital menülerde çıkmaz. Arapça sağdan sola akan yapısıyla doğru görüntülenir, Rusça Kiril alfabesiyle sorunsuz basılır. Asıl risk basılı menüdedir: matbaa dosyasında yanlış font kullanıldığında harfler kutu olarak çıkar ve bunu ancak misafir fark eder.
Altı haftalık bir proje değil, bir öğleden sonra işi
"Menüyü beş dilde yeniden yapalım" diye bütün bir sezonu ayırdıysanız, önce bir saatlik bir deneme yapmayı düşünün. Intermenu bir menünün 15 dil sürümünün tamamını 60 saniyenin altında üretir; alerjen etiketleme, kalori bilgisi, mutfak etiketleri ve misafirin masadan okutacağı QR kodu dahil.
İş akışını kendi gerçek menünüz üzerinde bir kez baştan sona uygulayın ve eski yolun beklemeye değip değmediğine kendiniz karar verin.